Διάλογος για την Κοινωνία

Νοέμβριος 17, 2007

ΤΟ ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΙΚΟ ΚΙΝΗΜΑ : ΕΝΑ ΖΗΤΟΥΜΕΝΟ ΓΙΑ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟ

ΤΟ ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΙΚΟ ΚΙΝΗΜΑ: ΕΝΑ ΑΙΩΝΙΟ ΠΟΛΙΤΙΚΟ ΖΗΤΟΥΜΕΝΟ ΓΙΑ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟ 

(Θεώρησα αναγκαίο να συμπληρώσω το προηγούμενο κείμενό μου με μερικά πράγματα που δεν γράφτηκαν) 

Α.        Προσπαθώντας να συλλάβω την έννοια και την αναγκαιότητα του καταναλωτικού κινήματος, άρχισα να σκάβω, ως τυμβωρύχος της ιστορίας του ανθρώπου έψαχνα βαθειά να βρω τον θησαυρό που κρύβει, τελικά έφτασα μέχρι τα παγωμένα σπλάχνα της, μέχρι την αρχή της παρουσίας του ανθρώπου πάνω στην γη … .  

Δεν θα εξετάσω αν ο άνθρωπος φτιάχτηκε ή αν ήρθε από αλλού ή αν εξελίχθηκε ως είδος από τον πίθηκο. Αυτό όμως που εννόησα γυρνώντας προς τα πίσω θαρρώ πως είναι ένα κλειδί για το παρόν και το μέλλον.

Ο άνθρωπός από την αρχή της παρουσίας του πάνω στην γη έχει την ανάγκη να καταναλώνει: να τρέφεται πρώτα απ’ όλα, να ντύνεται, να βρίσκει στέγη – καταφύγιο από τους εχθρούς του, να ερωτεύεται, να αναπαράγεται, να επιβιώνει ως άτομο, ως κοινωνία – αγέλη, ως είδος. Πρόκειται για μία βιολογική λειτουργία – αναγκαιότητα που υπακούει στα βασικά ένστικτα – βιολογικές ανάγκες και τίθεται σε αντικερασμό ενός άλλου φόβου: του φόβου του θανάτου.  Τα βασικά αυτά στοιχεία (εκτός από το θέμα του φόβου του θανάτου) δεν άλλαξαν ποτέ, ούτε θα αλλάξουν, όχι μόνο για τον άνθρωπο αλλά για κανένα έμβιο όν πάνω στην γη.

Στην χρεία της κατανάλωσης – που δεν είναι τίποτα άλλο από την χρεία της επιβίωσης βιολογικής και αγελαίας και στην αντιμετώπιση του φόβου του θανάτου – βασίστηκαν και δομήθηκαν οι πρώτες εξουσίες.

          Ο 1ος ηγέτης – αρχηγός – «κεφαλαιούχος» ήταν αυτός που είχε την τύχη, την διάπλαση ή το μυαλό να σκοτώσει κάποιο ζώο. Στην αρχή ίσως να μην υπήρχαν ανταλλάγματα, κάποια στιγμή μέσα στην αγέλη – κοινωνία ίσως να τον σκότωσαν και αυτόν οι άλλοι για να του πάρουν την τροφή. Ομως αυτός ο ίδιος είναι ο 1ος άνθρωπος που κάποια στιγμή δημιούργησε την έννοια της εξάρτησης των άλλων από αυτόν και τα αγαθά του. Σύντομα, ο κεφαλαιούχος μετατράπηκε στον πρώτο αρχηγό, στον πρώτο «ηγέτη» …  . Δεν μπορώ να πω με βεβαιότητα, εάν αυτό που τον έκανε να «εκμεταλλευτεί» ατομικά το «κεφάλαιό», ήταν η ικανοποίηση άλλων αναγκών βιοτικών, ψυχισμικών ή μεικτών. Δηλαδή εάν το κεφάλαιό του χρησιμοποιήθηκε για την κάλυψη άλλων βιοτικών αναγκών ή για την ικανοποίηση ψυχικών αναγκών (επιβολή μέσα στην αγέλη) ή εάν ήταν και τα δύο ή κάτι άλλο. Αυτό μόνο στα βάθη της ανθρώπινης ιστορίας και φύσης μπορούμε να το ανακαλύψουμε. Η πραγματικότητα όμως είναι ότι το «κεφάλαιο» αυτό χρησιμοποιήθηκε, αναλώθηκε και έγινε αντικείμενο εξουσιαστικής φύσης απέναντι στα άλλα μέλη της κοινότητας – αγέλης.   

Κάποια στιγμή, όμως, κάπως έτσι, από την ανάγκη της κατανάλωσης που είναι ανάγκη επιβίωσης, γεννήθηκε η ατομική ιδιοκτησία, κυρίως ως χρηστικό πλεονέκτημα, κάπως έτσι δημιουργήθηκαν οι πρώτοι στρατοί, πεινασμένων λακέδων που προστάτευαν τον «κύριο της τροφής» και την τροφή μαζί, παίρνοντας ένα ξεροκόμματο, ένα μερίδιο για να την προστατεύουν.

Ετσι γεννήθηκε η εξουσία και πάνω στο κεφάλαιο τροφή και κάλυψη βιοτικών αναγκών δομήθηκε ένας ολόκληρος μηχανισμός υπηρετών του «κεφαλαιούχου». Πλέον ο ηγέτης είχε την δυνατότητα να μην πολυκυνηγά, να σκέπτεται πως θα διατηρήσει και θα επαυξήσει την δύναμή του, την «περιουσία» του, πως θα επιβάλλει την κυριαρχία του στα άλλα μέλη της αγέλης, πως αυτός θα νικήσει τον θάνατο είτε με την γονιδιακή συνέχειά του (τέκνα) είτε με την θεϊκή «παρέμβαση». Κάπως έτσι, με το ζητούμενο του «έχειν» και του «είναι»  έγιναν και οι πρώτοι πόλεμοι, οι πρώτοι κατακτητικοί ιμπεριαλισμοί. Με την παροχή τροφής και ασφάλειας εξημερώθηκαν τα πρώτα «άνοα» ζώα για να γίνουν και τα ίδια τροφή μετά, αλλά και για να αποτελέσουν ιδιοκτησία και αντικείμενο εκμετάλλευσης από τους κυρίους τους, έναντι των λοιπών μελών της κοινότητας. 

Κάπως έτσι δομήθηκαν οι πρώτοι εξουσιαστικοί μηχανισμοί. Πάνω στο «έχειν», δομήθηκε και ένα διαφορετικό «είναι», ως συνειδητοποίηση  και εκμετάλλευση του «έχειν». Πλέον ο «ηγέτης» εύρισκε ρόλους για τον καθένα κι όταν ερχόταν η πείνα στην αγέλη και αγρίευαν τα πράγματα αυτός γινόταν πιο ισχυρός, μέχρι που έφτασε να επικαλείται τον Θεό, ακόμα και ως πατέρα του και τους νόμους που του υπαγόρευσε. Το «είναι» δομήθηκε μέσα από την χρήση του «έχειν». Οταν κάτι από τα δύο αυτά στοιχεία του «είναι» και του «έχειν» εμφανώς απουσίαζε από τον «κεφαλαιούχο» επερχόταν η ανατροπή του, από έναν άλλο φορέα του «έχειν» , που στηριζόταν αρχικά μόνο ή πάντα στο δομημένο «είναι» του προηγουμένου, που συχνά παρουσιαζόταν ως σύστημα θεόσταλτων κανόνων και ως ένα προσωπικό αλισβερίσι μεταξύ θεού και φορέα του «εχειν» και του «είναι». Στην πορεία, όταν η κάλυψη του βιωτικού «έχειν» έγινε κτήμα των περισσοτέρων, των πολλών, αποδομήθηκε το υπάρχον «είναι» (που στηριζόταν στο «έχειν» του ενός ή των λίγων) και μέσα από συναποφάσεις των πολλών, της πλειονότητας, γεννήθηκε στην Ελλάδα το «είναι» της πραγματικής δημοκρατίας και καταργήθηκε το «έχειν» και «είναι» του ενός ή των λίγων. Τους, κατά την γνώμη μου, όρους δόμησης και αποδόμησης του «έχειν» και «είναι » της δημοκρατίας επιφυλάσσομαι να εκθέσω σε άλλο κείμενό μου.     

Εν συνεχεία και αφού η αποδόμηση του παλαιού «είναι» ήταν πλήρης, σε περιόδους δύσκολες για το «έχειν» , ο Πλάτωνας στηριζόμενος στον Ηράκλειτο, εφηύρε την μεταφυσική των κανόνων του «είναι», ως νέα συνιστώσα στην πολιτική σκέψη : Ο Σωκράτης εκτελείται υπακούοντας στην μεταφυσική του «είναι» που εσφαλμένα κατά τον Πλάτωνα δεν θέσπισαν οι «άριστοι» – «καλοί  κ αγαθοί», αλλά  η εσφαλμένη συλλογική αντίληψη των αδαών – όλων. Μέσα στην ίδια συλλογιστική ήδη είχε προδομηθεί και προεκφραστεί από τους σοφιστές η ατομική αναγκαιότητα ενός άλλου παράγοντα: του «δει έχειν και είναι», ως παράγοντας διαμόρφωσης  και του συλλογικού «δει έχειν και είναι».  Και για το ζήτημα αυτό επιφυλάσσομαι να εκθέσω την άποψή μου.  

 Η δημοκρατία έπαυσε να υφίσταται όταν το «έχειν» των πολλών ξαναέγινε δύσκολο και δομήθηκαν νέα «έχειν» των ολίγων ή του ενός που επανήλθαν στον καθορισμό του «είναι». Παράλληλα όμως συνέχιζε πλέον να υπάρχει και το «δει έχειν και είναι» , το οποίο για πολλούς αιώνες παρεμποδιζόταν στην έκφρασή του από το «μή έχειν» και τους κανόνες του «είναι» που απαγόρευαν ή καθιστούσαν σχεδόν αδύνατη την αναζήτηση του «δει έχειν και του δει είναι».  Από την αναγέννηση και μετά το πλάτεμα του «έχειν» επανέφερε την αναθεώρηση του «είναι» και των κανόνων του. Κάπου εκεί ξεκινά και η επανεμφάνιση του «δει έχειν» και του «δει είναι» που καταντά λόγω του ατομικιστικού χαρακτήρα με τον οποίο προβάλλεται σημαντικός παράγοντας στο οπλοστάσιο της συντήρησης που πλέον εδώ και πολλά χρόνια πέρασε στην φάση του «υπέρ-έχειν» και «υπέρ-είναι», σε μία  νέα αλαζονική, αλλά και ματαιόδοξη στην πραγματικότητα, αντίληψη της ατομικότητας. Στην κοινωνία – αγέλη πλέον οι ίδιες οι παλαιές δομές διαμορφώνονται ανάμεσα στο «μη έχειν» , στο «εχειν», στο «δει έχειν» και στο «υπέρ έχειν» που καθορίζουν αποκλειστικά και ανάλογα με την δυναμική τους, το ατομικό και συλλογικό «είναι». Αναπαράγεται συνεπώς στην ουσία του το μοντέλο της σπηλιάς – ζούγκλας. Για το δικό μας συλλογικό και ατομικό «δει» είναι ευνόητο ότι πρέπει να προτιμήσουμε το μοντέλλο εκείνο σύμφωνα με το οποίο το «είναι» δεν καθορίζεται από το «έχειν», θωρακίζοντας την συνολική συλλογική  βιωτική επάρκεια του «έχειν» , ώστε να μην ξαναβγούν στην επιφάνεια τα ατομικιστικά «δει έχειν» και  «δει είναι» και προστατεύοντας ελευθεριακά το «έχειν» και το «είναι» από την ατομική και συλλογική αλαζονεία.       

Επανέρχομαι στο προηγούμενο κείμενό μου με κάποιες διαπιστώσεις: ότι από το «προπατορικό αμάρτημα» μέχρι σήμερα, η εξουσία δομήθηκε πάνω στην ανάγκη για επιβίωση, στην βιοτική – βιολογική χρεία κάλυψης των  πιο πάνω αναγκών, υλικών και «ψυχολογικών», πάνω στην κατανάλωση των «αγαθών», πάνω στην εξάρτηση για επιβίωση και ψυχολογική ισορροπία.

Καθώς οι αιώνες κύλισαν, το ίδιο μοντέλο παρέμεινε, δεν άλλαξε ποτέ … . Όμως η αλήθεια υπάρχει μέσα μας, την ξέρουμε, δεν χρειάζεται ο «τυμβωρύχος» για να την καταλάβουμε, απλά υποκύπτουμε στις ανάγκες μας, αυτές εκμεταλλεύονται χιλιάδες χρόνια τώρα, οι ιδιοκτήτες, οι «κάτοχοι των μέσων» διαβίωσης, στις ίδιες ή εφευρίσκοντας νέες ανάγκες, υλικές και ψυχολογικές, για να διατηρείται ο τυχαίος και άνισος «νόμος» της αγέλης. Και οι ίδιοι ματαιόδοξοι δεν αντιλαμβάνονται ότι θα τους ξεπεράσει ο αιώνιος νόμος του βιολογικού θανάτου.

            Κάποιες στιγμές όταν οι περισσότεροι άνθρωποι μιας κοινωνίας – αγέλης κατάφεραν να αποκτήσουν το επίπεδο ευδαιμονίας, υλικής και ψυχολογικής, που τους εξασφάλιζε την ανεξαρτησία τους, απαίτησαν να καταργηθούν οι βασιλιάδες ηγέτες, μετά από αυτούς οι τύραννοι και γεννήθηκε στον τόπο μας, η Δημοκρατία, που εκφράζει την ισότητα των πολιτικών δικαιωμάτων, την ισότητα στην ελευθερία.

            Όπως καλά γνωρίζει όποιος αντιλαμβάνεται την ιστορία σαν ροή πληροφοριών και αξιών, η ανισότητα και η ανεπάρκεια επανήλθε και μαζί με αυτήν το σκοτάδι των «ηγετών», που φρόντιζαν πάντα να έχουν πολλά και επαρκή ενώ οι υπόλοιποι να μην έχουν τα απαραίτητα αγαθά επαρκούς διαβίωσης.

Β.          «Γιατί τα γράφεις όλα αυτά τα στοιχεία πολιτικής φιλοσοφίας σε ένα άρθρο για το καταναλωτικό κίνημα;» θα αναρωτηθούν κάποιοι και κάποιες από εσάς, «τι σχέση έχουν;».

            Εχουν σχέση, διότι το καταναλωτικό κίνημα πρέπει να εννοήσει τον τεράστιο πολιτικό και κοινωνικό ρόλο του. Το καταναλωτικό κίνημα και η κοινωνία όλη πρέπει να εννοήσει ότι το παιχνίδι της ανεπάρκειας των βασικών βιοτικών υλικών και ψυχολογικών αγαθών, η αδυναμία εξασφάλισης αυτών δια βίου, ως συνώνυμο της επιβίωσης και της ισορροπίας, εξακολουθεί να ελέγχει την ζωή του πολίτη, την ζωή του ανθρώπου και να τον κρατά δέσμιο των εξουσιών όσων έχουν και ελέγχουν. Η ιστορία της αγέλης προβάλλεται ως ταινία, σε μεγαλύτερη αίθουσα και σε μεγαλύτερο ακροατήριο. Αυτοί, οι ελάχιστοι που έχουν στην κυριότητά τους τα αγαθά, φροντίζουν να μην έχουν οι άλλοι, οι πολλοί για να μπορούν να βρίσκουν εύκολα ανθρώπους πρόθυμους να τους προσφέρουν τις υπηρεσίες τους, ανθρώπους αδύναμους και ανίκανους να αντισταθούν στην έλλειψη των βασικών βιοτικών αναγκών.

            Το καταναλωτικό κίνημα οφείλει από τούτο να ξεκινά τους αγώνες του: να απαιτήσει το δικαίωμα όλων στην απόκτηση των βασικών βιοτικών, υλικών και ψυχολογικών – πνευματικών αγαθών, χωρίς παραχωρήσεις από τους πολίτες. Αυτός πρέπει να είναι ο σαφής πρωταρχικός του στόχος που του προσδίδει τον ουσιαστικό κοινωνικό χαρακτήρα. Το καταναλωτικό κίνημα πρέπει να συνειδητοποιήσει τον κοινωνικό του ρόλο, να παρέμβει και να αγωνιστεί για να έχουν όλοι την δυνατότητα να αποκτήσουν τα βασικά βιοτικά αγαθά, χωρίς να παραχωρούν ένα κομμάτι από τον εαυτό τους σε αυτούς που έχουν την κυριότητα ή την διαχείριση των αγαθών.

Το καταναλωτικό κίνημα οφείλει να παρεμβαίνει στην διαιώνιση της ιστορίας της αγέλης με σκοπό να πάψουν οι εξαρτήσεις και να απελευθερωθούν οι άνθρωποι. Είναι σαφής, πολιτικός, σημαντικός και πολύπλευρος ο ρόλος που οφείλει να διαδραματίσει στο μέλλον.

 Γ. 1.       Με ένα τεράστιας αξίας κείμενό του ο Ν.Μ., έθεσε και προσδιόρισε την λειτουργική πολιτική αξία του καταναλωτικού κινήματος. Εκείνο που βαθιά εντυπώθηκε στην σκέψη μου από την ανάλυση του Ν. Μ. είναι η θέση του ότι τα κέρδη των αγώνων του εργατικού κινήματος ματαιώνονται και καθίστανται άνευ ουσίας όταν κατά την κατανάλωση αγαθών δεν υπάρχει ένα αντίστοιχο κίνημα που να γίνεται φραγμός στην κερδοσκοπία, καθώς αυτή έρχεται να εκμηδενίσει τα όποια μισθολογικά κέρδη των εργαζομένων. Είναι εξαιρετικά εύκολο να εννοήσουμε τα ανωτέρω, εάν σκεφτούμε την μείωση των αποδοχών των εργαζομένων ως προς την αγοραστική τους αξία, παίρνει δηλ. αύξηση 50 Ευρώ μηνιαίως ο εργαζόμενος αλλά αυτή «αναλώνεται» όχι σε κάποιες νέες δυνατότητες, αλλά στην αύξηση των τιμών των προϊόντων και των υπηρεσιών.  

2.       Το ζήτημα έχει μεγάλη και ουσιαστική κοινωνική και πολιτική αξία, καθώς, το μεν εργατικό κίνημα έχει τις δομές και αρχές του και προσπαθεί να λειτουργήσει στο πλαίσιο της σχέση εργασίας και των αποτελεσμάτων της, το δε καταναλωτικό κίνημα στερείται ακόμα και εννοιολογικού ορισμού, με αποτέλεσμα «καταναλωτικό κίνημα» να θεωρούνται κάθε είδους ανάξια λόγου μορφώματα και πρόσωπα με αντίστοιχες πρακτικές και θέσεις.  

3.       Ξεκινώντας από το γεγονός ότι ορισμός της έννοιας του «καταναλωτικού κινήματος» και συνακόλουθα και των ενώσεων καταναλωτών δεν υφίσταται, αλλά ο καθένας το εννοεί όπως ο ίδιος θέλει, θαρρώ ότι θα ήταν αναγκαίο να εισέλθουμε στην προσπάθεια ψηλάφησης, κατανόησης και καθορισμού κάποιων βασικών εννοιών και αρχών.

Τι θα μπορούσαμε να ορίσουμε σήμερα ως ένωση καταναλωτών ;

Συστημικά και θεσμικά υπάρχει ο κλασσικός νομικός ορισμός που εκφράζει και την θέση του κράτους – κυβέρνησης, ότι ενώσεις καταναλωτών είναι ενώσεις προσώπων που έχουν νομική προσωπικότητα και σκοπό (μοναδικό κατά την απαράδεκτη επιταγή του νόμου) την προστασία των καταναλωτών, λειτουργούν δε σύμφωνα με τα ειδικώς και δεσμευτικώς οριζόμενα στο νόμο.

Είναι αυτό αρκετό όμως για να αντιληφθούμε και να δημιουργήσουμε καταναλωτικό κίνημα;

Σίγουρα όχι και ποιος τελικά βούλεται και επιδιώκει την μη ύπαρξη πραγματικού ουσιαστικού καταναλωτικού κινήματος;   

Είναι σαφές: το σύστημα, το υπάρχον «είναι»  έχει επιλέξει το ρόλο του «καταναλωτικού κινήματος» που το βολεύει και το εξυπηρετεί στην διατήρησή του. Ο,τιδήποτε πέρα από τους ορισμούς του νόμου που θέσπισε απαγορεύεται, είναι παράνομο και δεν είναι καταναλωτικό κίνημα. Το κίνημα κατά την θεσμική συστημική αντίληψη πρέπει να είναι αυτό, το ελεγχόμενο, μίζερο, λίγο και προδιαγεγραμμένο από το σύστημα.

Είναι σαφές για εμάς ότι δεν μπορούμε να σταθούμε στην συστημική αντίληψη του καταναλωτικού κινήματος, στην λειτουργία του ως μηχανισμού συντήρησης ενός τέτοιου συστήματος, ενός ελεγχόμενου «συνδικαλισμού» που στηρίζει το σημερινό «είναι». Είναι αναγκαίο να ξεπεράσουμε τις δομές που ασφυκτικά θέτει το σύστημα, να σκεφτούμε, να προτείνουμε και να  δημιουργήσουμε νέες δομές που δεν μπορεί να ελέγξει. Οι μορφές, κανόνες και θεσμοί αυτοί πρέπει να έχουν ως σκοπό την δημοκρατική τροποποίηση του «είναι». Σήμερα το καταναλωτικό κοινωνικό κίνημα πρέπει κατά την γνώμη μου να κινείται και στα δύο πλαίσια: και στο συστημικό για να καταφέρει να δημιουργήσει συνειδητοποιημένους πολίτες και να λειτουργήσει ως μοχλός συλλογικοτήτων, αλλά και στο αντι-συστημικό προτείνοντας νέες μορφές του «έχειν» και του «είναι», που απελευθερώνουν τον άνθρωπο από της εκμετάλλευση των βιοτικών- υλικών και ψυχολογικών – αναγκών του και δομούν ένα νέο ελεύθερο και δημοκρατικό γίγνεσθαι, ένα νέο «είναι» σε κάθε του επίπεδο.      

 

 4.       Το κίνημα πρέπει να έχει αρχές, θέσεις και επιδιώξεις, συγκεκριμένες πρακτικές, αλλά και θεωρητικό υπόβαθρο και τελικό σκοπό. Εάν δεν έχει προδιαγεγραμμένο σκοπό, δεν αποτελεί κίνημα, αλλά λιμνάζοντα ύδατα απλής διαχείρισης μιας πραγματικότητας που άλλοι δημιουργούν, έχει την εικόνα αστικού χάππενινγκ διαμαρτυρόμενων ηλιθίων.      

5.       Που τοποθετείται κοινωνικά και πολιτικά το καταναλωτικό κίνημα;

Το καταναλωτικό κίνημα θα πρέπει κατ΄ αρχήν να δεχθούμε ότι αποτελεί κίνημα ευρύτατα και συνολικά κοινωνικό, δεν αναφέρεται δηλαδή σε ορισμένα πρόσωπα, ομάδες ή ιδιότητες (επαγγελματικές, σωματικές κλπ.), αλλά αφορά το κοινωνικό σύνολο, σε όλη την ευρύτητά του. Τούτο είναι αυτονόητο, εάν αναλογιστούμε την λειτουργία της κοινωνίας – κράτους ως οικονομίας παραγωγής και κατανάλωσης σε κάθε επίπεδο.   

6.       Ως «φαινόμενο» και μόρφωμα κοινωνικό το καταναλωτικό κίνημα, εφόσον υφίσταται, έχει ταυτόχρονα και αξία – θέση πολιτική. Για να έχει όμως αληθή και όχι κατ’ επίφαση κινηματικό χαρακτήρα, για να αποκτήσει σάρκα και οστά, πρέπει να προσδιοριστούν με σαφήνεια οι επιδιώξεις του, οι αρχές και οι αξίες του, ακόμα και οι επιλογές του.

 7.       Αναφέρθηκα στον συνολικά κοινωνικό χαρακτήρα του καταναλωτικού κινήματος. Αυτό δεν σημαίνει ότι το καταναλωτικό κίνημα πρέπει να είναι «αταξικό», ότι δεν πρέπει να κάνει τις προτιμήσεις του και να θέτει τις προτεραιότητές του ως προς «αγαθό» που έρχεται να προστατεύσει.

 Ως κριτήρια των επιλογών – προτεραιοτήτων του καταναλωτικού κινήματος θα πρέπει να θέσω:

–        την μαζικότητα των φαινομένων, δηλ. πόσους περισσότερους αφορά μία πρακτική στον τομέα της κατανάλωσης 

–        την επιλογή των στόχων με βάση την χρεία κοινωνικής προστασίας των οικονομικά αδυνάτων προσώπων και κοινωνικών τάξεων.         

Φέρνω ένα παράδειγμα που αφορά αμφότερα τα κριτήρια: υφίσταται π.χ. μία υπέρογκη αύξηση των τιμών στο παιδικό γάλα και μία κυρία που διαμαρτύρεται για την ποιότητα της πανάκριβης γούνας που αγόρασε απαιτώντας άμεση συνδρομή. Η επιλογή του καταναλωτικού κινήματος για άμεση δράση είναι σαφώς αυτή του γάλακτος, καθώς αφορά περισσότερους και δημιουργεί βιοτικά προβλήματα στους οικονομικά αδύναμους και τα παιδιά τους.[1] 

8.       Το καταναλωτικό κίνημα έχει επίσης άξονες κύριας δράσης που αποτελούν και τους στόχους του μέσα στο συστημικό, αλλά και στο αντι-συστημικό πλαίσιο της λειτουργίας του :

–        Κερδοσκοπία – αισχροκέρδεια

–        Ποιότητα (ζωής, προϊόντων, υπηρεσιών)       

–        Εξασφάλιση σε όλους της δυνατότητας κάλυψης των βιοτικών – υλικών και ψυχολογικών αναγκών. 

–        Δημοκρατία (πραγματική και όχι κατ’ επίφαση).

9.       Είναι σαφές ότι το καταναλωτικό κίνημα παρά την ευρύτητα των προσώπων στα οποία απευθύνεται και τα οποία αφορά, οφείλει να έχει τις επιλογές του, επιλογές βαθειά πολιτικές με την ιδιαίτερη κοινωνική τους αξία και σημασία.

Το καταναλωτικό κίνημα οφείλει να μετέχει των πολιτικοκοινωνικών φαινομένων υπέρ των ανθρώπων που είναι αποκλεισμένοι από τα αγαθά, υπέρ των ανθρώπων που βιώνουν την ανεπάρκεια, υπέρ των ανθρώπων που καταπιέζονται ψυχολογικά με χίλιους δυο τρόπους και μεθόδους.  

Το καταναλωτικό κίνημα έχει ως στόχο την κατάργηση των ανισοτήτων και των μηχανισμών που δημιουργούν τα ανωτέρω φαινόμενα : της κερδοσκοπίας, της έλλειψης ποιότητας, της ανεπάρκειας κάλυψης των ανωτέρω αναγκών.  

Το καταναλωτικό κίνημα δεν μπορεί να αρκείται σε ρόλο παρατηρητή των τεκταινομένων, των πρακτικών της αγοράς, των θεσμών και όρων που δημιουργεί, δεν μπορεί επίσης να παίζει ρόλο απλώς συμπληρωματικό των κρατικών αδυναμιών. Το καταναλωτικό κίνημα οφείλει να έχει θέση για τους μηχανισμούς ανισοτήτων και ανεπαρκειών από την γενεσιουργό τους αιτία μέχρι την κατάλυσή τους, που αποτελεί και τον τελικό στόχο του. Στο σημερινό γίγνεσθαι τα κοινωνικά κινήματα έχουν ως στόχο την αυτοκατάργηση τους, την παύση της αξίας και χρησιμότητάς τους, αφού τούτο θα σήμαινε την επίτευξη των σκοπών τους (π.χ. οικολογικό κίνημα, αντιπολεμικό κίνημα).   

Ετσι μόνο μπορεί να αποτελέσει κοινωνικό κίνημα το καταναλωτικό, με την σαφή παρέμβαση στους μηχανισμούς και στην δημιουργία τους, αλλιώς θα συνεχίσει να λειτουργεί ως θεραπαινίδα, ως εθελόντρια του ερυθρού σταυρού[2], λειτουργώντας μόνο παραπληρωματικά στις ανάγκες ενός κοινωνικοοικονομικού συστήματος που διαρκώς παράγει προβλήματα και προβληματικές συνθήκες. 

10.      Είναι σαφές λοιπόν ότι το καταναλωτικό κίνημα χρειάζεται λόγο και σκοπό ουσιαστικά πολιτικοκοινωνικό, ώστε να αποκτήσει σάρκα και οστά και να λειτουργήσει ως κοινωνικό κίνημα αρχών με συγκεκριμένες επιδιώξεις, σκοπούς και πολιτικές.

Θέτω παρακάτω την άποψή μου για τους στόχους του κινήματος ως προς τα ανωτέρω βασικά ζητήματα της πολιτικής του: 

Α.      Αισχροκέρδεια – Κερδοσκοπία

Μία πρόταση νόμου, με ένα μόνο άρθρο που θα ορίζει την έννοια της αισχροκέρδειας ανά κλάδο δικαιοπραξίας. Το ποσοστό επιτρεπτού κέρδους θα πρέπει να ορίζεται επί του καθαρού κέρδους και να επιτρέπει σε όλους την πρόσβαση στο προσφερόμενο αγαθό – υπηρεσία.   

Β.      Ποιότητα (ζωής, προϊόντων, υπηρεσιών).          

Πολυσύνθετος στόχος που πρέπει να λαμβάνει υπόψη του και να καλύπτει σειρά κριτηρίων – παραμέτρων όπως τις βιοτικές – ψυχολογικές ανάγκες, την υγεία, την ασφάλεια κλπ. . Αναγκαία για την επίτευξη του στόχου αυτού είναι η άμεση σύνδεση με τα λοιπά κινήματα και η επιστημονική γνώση.     

Γ.      Εξασφάλιση σε όλους της δυνατότητας κάλυψης των βιοτικών – υλικών και ψυχολογικών αναγκών.          

 Είναι το ουσιαστικό κοινωνικοπολιτικό στοιχείο, καθώς και το αναγκαίο για την ουσιαστική απελευθέρωση του ανθρώπου, από κάθε είδους εξαρτήσεις. Το καταναλωτικό κίνημα μπορεί να συμβάλλει σε αυτό με σειρά δράσεων όπως λαμβάνοντας θέση επί των δομών των ανισοτήτων και ανεπαρκειών, προτείνοντας δράσεις, διαχέοντας γνώση και παιδεία στην κοινωνία, με κοινές δράσεις με άλλα κινήματα που δρουν στην κοινωνία και έχουν τους αυτούς σκοπούς.   

Δ.       Δημοκρατία

           Αναφέρομαι βέβαια στην πραγματική, ανόθευτη άμεση δημοκρατία, στην δημοκρατία της πρότασης και της απόφασης για όλα, στην δημοκρατία του «άρχειν και άρχεσθαι» . Το καταναλωτικό κίνημα πρέπει να είναι άμεσα δημοκρατικό, πρέπει να δομεί θεσμούς άμεσης δημοκρατίας, να δείχνει τον δρόμο για την απελευθέρωση του ανθρώπου, το μέσο και τον σκοπό, όπως προκύπτει από την διαβούλευση όλων και την θέση, αν όχι όλων, των πολλών. Θεσμικά, συστημικά ή αντι-συστημικά, η δημοκρατία αποτελεί αναγκαιότητα για το καταναλωτικό κίνημα, καθώς σκοπός του δεν είναι το ατομικό «έχειν» ή «υπέρ-έχειν», αλλά το συλλογικό «έχειν» που θα διαμορφώσει ένα νεό «είναι».

 Νομίζω ότι για τα θέματα αυτά πρέπει να αρχίσει ένας διάλογος, ουσιαστικός και αδέσμευτος ώστε να συμπληρωθούν ή ακόμα και να τροποποιηθούν οι ανωτέρω θέσεις.  

Θαρρώ πως η διατύπωση αρχών και θέσεων είναι αναγκαία για την πραγματικού κινήματος που θα εκφράζει και θα εξυπηρετεί τις κοινωνικές και ανθρώπινες ανάγκες.     

 


[1] Το παράδειγμα δεν σημαίνει ότι η κυρία της γούνας θα μείνει απροστάτευτη και χωρίς συνδρομή, όμως θα περιμένει την σειρά της ανάλογα με την σημασία των άλλων θεμάτων που θα τεθούν.

[2] Τούτο δεν αποτελεί απαξίωση για το έργο των εθελοντριών, αλλά περιγραφικό όρο

 

Advertisements

2 Σχόλια »

  1. Δημητρη δες αυτο blue event, Σκεπτικοί για την Ευρώπη.

    Σχόλιο από papaioannou — Νοέμβριος 25, 2007 @ 10:59 μμ | Απάντηση

  2. Μια λυση για το ασφαλιστικο απο το μελλον!!!!!!!!!!!!!!!!!
    Καθε πολιτης που ζει και εργαζεται στη Χωρα μας θα πρεπει να εχει καρτα ασφαλισμενου που θα χρησιμευει τοσο σε νοσοκομεια, φαρμακεια και ιατρεια οσο και για την χρεωση των κοινωνικων του δαπανων αν εχει δουλια και εισοδημα, ολα σε ενα ενιαιο προγραμμα….
    Δεν θα απεκλεια καθολου τη συμπραξη εργοδοτη[δημοσιου η ιδιωτη] , τραπεζικου οργανισμου διαχειρησης και πιστωσης και ασφαλιστικων φορεων ,δημοσιων η ιδιωτικων στη δημιουργια μιας πιστωτικης καρτας την οποια εχω ονομασει» ΕΜΒΡΥΟ» και η οποια θα βγαινει στο ονομα της εγκυμονουσας μητερας μεχρι το 18 ετοςτης ηλικιας του ανθρωπου που με την ενηλικιωση θα παιρνει την ευθυνη της διαχειρησης του λογαριασμου του!!!!!!!!!!
    Η καρτα θα επιτρεπει την κλυψη ολων των εξοδων που αφορουν το εμβρυο, το βρεφος, το παιδι, τον εφηβο…
    Ολα τα κρατικα βοηθηματα που θα προκυπτουν απο κυβερνητικες αποφασεις θα μπαινουν κατ’ευθειαν στον λογαριασμο αυτο και καθε ασφαλιστικη εταιρια ιδιωτικη θα μπορει να επισυναπτει καθε προγραμμα που αφορα την εξελιξη του παιδιου επισης μεσα σε αυτο το ηλεκτρονικο κουμπαρα , με σκοπο να εξασφαλιζεται κεφαλαιο για την καλυψη των αναγκων του παιδιου, σε οποιαδηποτε περιπτωση αναγκης αλλα και για το χαρτζηλικι του ακομα με καταλληλο προγραματισμο…
    Θα ελεγα ολη η κοινωνικη πολιτικη δημοσιου αλλα και αγορας να περνα μεσα απο αυτη τη καρτα και να χρησμευσει σαν ο φυλακαςαγγελος του παιδιου αλλα και των γονιων του μεχρι την ενηλικιωση προσφεροντας ταυτοχρονα πρακτικη εκμαθηση του τροπου λειτουργιας της κοινωνιας και της αγορας , μαθηματα καταναλωτικης εγκρατειας αλλα και επιχειρηματικοτητας , μεσω των εντυπων που θα αποστελονται σε καθε οικογενεια και στα οποια θα μπορουν να συμμετεχουν ιδιωτικες εταιριες που ασχολουνται με παρομοια προγραμματα ασφαλισης …
    Ο στοχος ειναι μεσα σε λιγα χρονια ενα μεγαλο φορτιο κοινωνικης προνοιας και ασφαλισης να περασει οργανωτικα στην αγορα ελαφρωνοντας τον προυπολογισμο και συρικνωνοντας τις αναγκες του κρατους σε ενψυχο δυναμικο , που θα απελευθερωση ανθρωπους και κεφαλαια για παραγωγικη και οχι αντιπαραγωγικη εργασια οπως κατα κοινη διαπιστωση συμβαινει σημερα στο κρατος…
    Ο ρολος του σταδιακα θα γινεια επιτελικος και ρυθμιστικος ως προς την νομιμη επιχειρηματικοτητα που θα καλυπτει τα κενα προσφεροντας καλυτερες υπηρεσιες αξιοποιοντας κεφαλαια που μεχρι σημερα αδρανοποιημενα η κακοδιαχειριζομενα απο τις δημοσιες υπηρεσιες στερουν τη Χωρα απο ευελιξια οικονομικη και τον πολιτη απο υπηρεσιες ποιοτητας….
    πολλα εσοδα θα μπορουσαν να προκυψουν απο την προβολη μεσω του μηνιαιου λογαριασμου ολων των ιδιωτικων προγραμματων για καθε ηλικιακο σταδιο, στοιχειοθετοντας μια σημαντικοτατη εισφορα κεφαλαιου η οποια θα μπορουσε να χρησιμοποιηθει για την χρηματοδοτηση του δημοσιου που σημερα επιβαρυνει τον προυπολογισμο και να μειωσει τα ελλειματα που θα καταγραφουν απο τα ταμεια ασφαλισης μετα την ενοποιηση τους…
    Οι διαφιμιζομενοι ιδιωτες θα εχουν καθε λογο να ελπιζουν σε αυξηση της πελατειας τους και ετσι η διαφημιστικη δαπανη θα φτανει στα μεγιστα ορια ανταποδοσης!!!!!!!!!!!!!!!!!
    Φανταστειτε μια εταιρια που πουλαει πχ καροτσακια για τα μωρα…..
    Μεχρι και 50% της τελικης τιμης σημερα , θα τη συνεφερε να το διαθεσει για διαφημιση αν σκεφθειτε οτι θα γλυτωσει το κοστος μισθωσης και λειτουργιας καταστηματων!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!
    Τα χρηματα αυτα θα μπορουσαν να διατεθουν απο το κρατος, για την προσφορα δωρεαν κροτσακι στην φτωχη οικογενεια αλλα και να καλυψουν μεγαλο μερος απο τα ελλειματα του ταμειου συνταξιοδητησης του παππου η της γιαγιας ….
    ΜΙΑ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΟΠΟΥ Η ΑΓΟΡΑ ΚΕΡΔΙΖΕΙ ΑΠΟ ΤΟ ΚΡΑΤΟΣ ΚΑΙ ΤΟ ΚΡΑΤΟΣ ΜΕΤΑΦΕΡΕΙ ΣΙΓΟΥΡΑ ΚΑΙ ΑΣΦΛΑΩΣ ΤΟ ΚΕΡΔΟΣ ΣΤΟΥΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΑΔΥΝΑΤΟΥΣ…..

    Σχόλιο από Παναγιωτης Κανελλοπουλος — Νοέμβριος 27, 2007 @ 8:46 μμ | Απάντηση


RSS feed for comments on this post. TrackBack URI

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Blog στο WordPress.com.

Αρέσει σε %d bloggers: